ویژن الکتریک | تحلیل بازار برق، مس و سیم و کابل
مس یکی از مهم‌ترین فلزات صنعتی جهان و از مواد اولیه کلیدی صنعت برق است. سیم و کابل، تجهیزات توزیع برق، موتورهای الکتریکی، ترانسفورماتورها، انرژی‌های تجدیدپذیر، خودروهای برقی و حتی توسعه مراکز داده، همگی مصرف‌کنندگان مهم مس هستند. به همین دلیل، تغییر قیمت جهانی مس مستقیماً یا با کمی تأخیر بر بسیاری از کالاهای بازار برق ایران اثر می‌گذارد.
مسیر مس از ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۶
بازار مس طی ده سال گذشته چند دوره کاملاً متفاوت را تجربه کرده است. در حوالی سال‌های ۲۰۱۶ و ۲۰۱۷، قیمت مس در سطوح نسبتاً پایین‌تری قرار داشت و سپس با بهبود تقاضای جهانی وارد دوره رشد شد. شوک بزرگ بعدی در سال ۲۰۲۰ و هم‌زمان با همه‌گیری کرونا اتفاق افتاد؛ ابتدا نگرانی از رکود باعث افت بازار شد، اما پس از آن اختلال زنجیره تأمین، سیاست‌های حمایتی اقتصادهای بزرگ و افزایش تقاضا، زمینه جهش قیمت مس را فراهم کرد.
در سال‌های ۲۰۲۱ و ۲۰۲۲ مس به سطوح بالایی رسید، اما نگرانی درباره رشد اقتصادی، سیاست‌های پولی و وضعیت اقتصاد چین دوباره نوسانات قابل‌توجهی ایجاد کرد. از ۲۰۲۴ به بعد، داستان بازار بیش از گذشته به برقی‌شدن اقتصاد، شبکه برق، انرژی‌های تجدیدپذیر، خودروهای برقی و توسعه دیتاسنترها گره خورد.
این روند در اواخر ۲۰۲۵ و اوایل ۲۰۲۶ شدت گرفت؛ طبق گزارش آژانس بین‌المللی انرژی، مس در دسامبر ۲۰۲۵ برای نخستین‌بار از ۱۲ هزار دلار در هر تن عبور کرد و در ژانویه ۲۰۲۶ قیمت لحظه‌ای آن برای مدتی از ۱۴٬۵۰۰ دلار در هر تن نیز بالاتر رفت. اختلال در عرضه معادن، نگرانی‌های تجاری و تعرفه‌ای و انتظار برای رشد تقاضای ناشی از برق‌رسانی و هوش مصنوعی از عوامل این جهش عنوان شده‌اند.
چرا مس در سال‌های اخیر تا این حد مهم شده است؟
مس عملاً یکی از فلزات پایه «عصر برق» محسوب می‌شود. افزایش ظرفیت شبکه‌های انتقال و توزیع، خودروهای برقی، نیروگاه‌های تجدیدپذیر و مراکز داده، مصرف مس را افزایش می‌دهد.
برآورد آژانس بین‌المللی انرژی نشان می‌دهد تقاضای کل مس که در سال ۲۰۲۴ حدود ۲۶.۷ میلیون تن بوده، در سناریوی اعلام‌شده این سازمان می‌تواند تا سال ۲۰۳۰ به بیش از ۳۱.۳ میلیون تن برسد. در همین حال توسعه معادن جدید زمان‌بر است و افت عیار برخی ذخایر، افزایش هزینه سرمایه‌گذاری و محدودیت پروژه‌های جدید می‌تواند سمت عرضه را تحت فشار قرار دهد.
این موضوع به اندازه‌ای جدی است که در چشم‌انداز ۲۰۲۶ آژانس بین‌المللی انرژی، بر اساس پروژه‌های فعلی، برای سال ۲۰۳۵ همچنان شکاف عرضه مس پیش‌بینی شده است. البته این یک پیش‌بینی سناریویی است و به معنی قطعی بودن کمبود یا قیمت مشخصی برای مس در آینده نیست.
ارتباط مس جهانی با بورس کالای ایران
در بازار ایران داستان کمی متفاوت است. قیمت مس و به‌خصوص کاتد مس در بورس کالا تنها تابع قیمت جهانی نیست؛ نرخ ارز، فرمول قیمت پایه، میزان عرضه تولیدکنندگان، حجم تقاضای خریداران و شرایط اقتصادی داخل کشور نیز اهمیت زیادی دارند.
در نتیجه ممکن است در دوره‌ای قیمت جهانی مس تغییر محدودی داشته باشد، اما افزایش نرخ ارز باعث رشد محسوس قیمت ریالی مس در ایران شود. برعکس، کاهش نرخ ارز یا تغییر وضعیت عرضه و تقاضا می‌تواند بخشی از اثر رشد بازار جهانی را خنثی کند.
برای فعالان بازار سیم و کابل، بنابراین نگاه کردن صرف به «قیمت جهانی مس» کافی نیست. سه متغیر قیمت جهانی مس + نرخ ارز + معاملات و عرضه کاتد در بورس کالا باید هم‌زمان بررسی شوند.
اثر افزایش مس بر بازار سیم و کابل
مس بخش مهمی از بهای تمام‌شده بسیاری از سیم‌ها و کابل‌های مسی را تشکیل می‌دهد. به همین دلیل افزایش قیمت کاتد معمولاً فشار افزایشی بر قیمت مفتول، هادی مسی و نهایتاً سیم و کابل ایجاد می‌کند؛ البته قیمت محصول نهایی به هزینه مواد پلیمری، تولید، انرژی، حمل‌ونقل، موجودی انبار و سیاست فروش کارخانه نیز وابسته است.
به همین علت در دوره‌های جهش مس، زمان خرید و مدیریت موجودی برای تولیدکننده، عمده‌فروش و فروشنده تجهیزات برق اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
چشم‌انداز بازار مس
داده‌های جدید تصویر یک بازار قوی اما بسیار نوسانی را نشان می‌دهند. بانک جهانی گزارش کرده که قیمت مس در سه‌ماهه اول ۲۰۲۶ نسبت به فصل قبل حدود ۱۵ درصد افزایش داشته و برای کل ۲۰۲۶ نیز در سناریوی پایه خود افزایش قابل‌توجه متوسط سالانه را پیش‌بینی کرده است. در مقابل، همین گزارش احتمال تعدیل قیمت در ۲۰۲۷ با کاهش محدودیت‌های عرضه را مطرح می‌کند. بنابراین روند بلندمدت تقاضا می‌تواند صعودی باشد، اما این به معنی رشد یک‌طرفه و بدون اصلاح قیمت نیست.
جمع‌بندی
ده سال اخیر نشان داده که مس دیگر فقط یک فلز صنعتی معمولی نیست. توسعه شبکه برق، انرژی پاک، خودروهای برقی و اکنون مراکز داده و هوش مصنوعی، اهمیت استراتژیک آن را افزایش داده‌اند. برای بازار برق ایران نیز رصد هم‌زمان مس جهانی، نرخ ارز و معاملات کاتد مس در بورس کالا می‌تواند دید بسیار بهتری نسبت به جهت احتمالی قیمت سیم و کابل بدهد.
منابع پیشنهادی برای مطالعه بیشتر
- International Energy Agency (IEA) — Copper / Critical Minerals Outlook
• World Bank — Commodity Markets Outlook
• بورس کالای ایران — داده‌های معاملات و عرضه کاتد مس